'AI bị sa thải' vì chi phí cao.

'AI bị sa thải' vì chi phí cao. Trong khi nhiều công ty viện dẫn AI như lý do để cắt giảm nhân sự, thực tế chi phí cao lại có thể dẫn đến xu hướng ngược: “AI bị sa thải” để tuyển lại con người. Tháng 3, AI trở thành nguyên nhân hàng đầu trong hơn 60.000 trường hợp sa thải tại Mỹ, chiếm khoảng 1/4. Trên toàn cầu, khảo sát từ Đại học Duke và Cục Dự trữ Liên bang Mỹ với 750 giám đốc tài chính dự báo số vụ sa thải liên quan đến AI năm 2026 sẽ cao gấp 9 lần so với 2025. AI được kỳ vọng giúp doanh nghiệp tăng hiệu quả, tiết kiệm thời gian và tinh gọn bộ máy, nhưng không đồng nghĩa với việc giảm chi phí. Cuối tháng 4, một người dùng Reddit chia sẻ công ty anh đã hủy 5 gói đăng ký AI để tuyển hai lập trình viên thay thế. Nguyên nhân là chi phí AI tăng cao trong khi hiệu quả không tương xứng. Anh đưa ra ví dụ một câu hỏi logic đơn giản về việc đi rửa xe cách 100 m. Trong khi con người hiểu ngay cần lái xe đến, nhiều AI lại trả lời nên đi bộ với các lý do hợp lý nhưng sai ngữ cảnh, cho thấy vấn đề “ảo giác” của AI – tạo ra thông tin nghe hợp lý nhưng không chính xác. Người này cho rằng nhân viên mới không chỉ trả lời đúng mà còn mang lại giá trị về mặt giao tiếp và môi trường làm việc. Tỷ lệ hiệu năng trên chi phí tốt hơn, dù “chi phí cà phê” có tăng. Bài đăng thu hút nhiều ý kiến đồng tình về việc AI cũng có thể bị “đuổi việc” nếu không hiệu quả kinh tế. Trước đó, nhiều lãnh đạo công nghệ cũng cảnh báo chi phí AI ngày càng cao. Praveen Neppalli Naga, Giám đốc công nghệ tại Uber, cho biết việc sử dụng công cụ lập trình AI khiến ngân sách AI của công ty cạn kiệt chỉ sau vài tháng. Chamath Palihapitiya, CEO startup AI 8090, nói chi phí tăng gấp ba mỗi quý trong khi doanh thu không tăng tương ứng. Bryan Catanzaro từ Nvidia cũng thừa nhận chi phí điện toán cho AI vượt xa chi phí nhân sự. Một nghiên cứu của MIT cho thấy chỉ 23% công việc có thể được AI tự động hóa với chi phí hợp lý, còn 77% trường hợp con người vẫn rẻ hơn. Điều này cho thấy AI chưa phải lựa chọn tối ưu về kinh tế trong nhiều lĩnh vực. Thực tế, một số công ty đã gặp khó khăn khi thay thế con người bằng AI. Klarna từng cắt giảm 700 nhân viên chăm sóc khách hàng để dùng AI, nhưng sau đó phải tuyển lại vì khách hàng không hài lòng với trải nghiệm. Công ty cũng ghi nhận khoản lỗ tăng mạnh trong giai đoạn áp dụng AI. Dù vậy, nhiều doanh nghiệp vẫn tin vào tiềm năng của AI. Một startup chia sẻ hóa đơn AI hơn 113.000 USD cho 4 nhân viên trong một tháng, tương đương 28.000 USD mỗi người. CEO công ty cho rằng đây là khoản đầu tư cần thiết và họ sẽ tuyển thêm nhân sự khi AI đạt giới hạn. Theo các chuyên gia, chi phí AI có thể giảm mạnh trong tương lai. Báo cáo của Gartner dự đoán chi phí suy luận của các mô hình lớn có thể giảm hơn 90% trong vài năm tới. Hạ tầng, thiết kế mô hình và nguồn cung phần cứng cũng sẽ cải thiện, kéo theo thay đổi trong cách định giá. Tuy nhiên, khả năng thay thế con người của AI vẫn phụ thuộc vào việc công nghệ này chứng minh được giá trị thực tế. AI cần giảm lỗi, tăng độ tin cậy và tích hợp hiệu quả hơn vào doanh nghiệp. Trước mắt, việc “AI bị sa thải” cho thấy công nghệ này chưa phải lúc nào cũng là giải pháp kinh tế tối ưu. Thu Thảo tổng hợp