เขาศรีวิชัย จังหวัดสุราษฎร์ธานี

เขาพระนารายณ์หรือที่ชาวบ้านเรียกว่าเขาศรีวิชัย ตั้งอยู่ในเขต บ้านหัวเขา อำเภอพุนพิน จังหวัดสุราษฎร์ธานี มีลักษณะเป็นภูเขาลูกโดดมีความสูงจากพื้นราบ 33 เมตร โดยมีคลองบางร่อนทองและคลองพุนพินไหลผ่านทางด้านทิศตะวันออก ในอดีตภูเขาลูกนี้มีสภาพเป็นป่ารก ทำไห้การสำรวจในช่วงแรกเป็นไปอย่างลำบาก โดยการสำรวจในครั้งนี้ได้พบเนินโบราณสถานบนสันเขา 8 เนิน เนินโบราณสถานบริเวณเขาด้านทิศตะวันออก 3 เนิน และเนินโบราณสถานบริเวณเชิงเขาด้านทิศตะวันตก 8 เนิน สาเหตุที่ภูเขาแห่งนี้ได้ชื่อว่าเขาพระนารายณ์ มีเรื่องเล่าสืบต่อกันมาว่า เมื่อครั้งกองทัพพม่าเข้ามารุนรานภาคใต้ในช่วงต้นกรุงรัตนโกสินทร์นั้น กองทัพพม่าได้ยกมาถึงบ้านหัวเขาและเที่ยวกวาดต้อนผู้คนไปเป็นเชลย ชาวบ้านจึงพากันหนีขึ้นไปบนภูเขาซึ่งเป็นที่ประดิษฐานเทวรูปพระนารายณ์เก่าแก่เมื่อทหารพม่าตามขึ้นไปกลับได้ยินเสียงอื้ออึงแต่ไม่พบชาวบ้านแม้แต่คนเดียว ทหารพม่าเห็นโกรธเป็นอย่างยิ่ง จึงใช้ดาบฟันแขนเทวรูปจนหัก แล้วถอยทัพกลับไป นับแต่นั้นชาวบ้านจึงนับถือความศักดิ์สิทธ์ของเทวรูปพระนารายณ์ จึงเรียกขานนามของภูเขาลูกนี้ว่าเขานารายณ์และจัดไห้มีประเพณีสรงน้ำเทวรูปพระนารายณ์ในช่วงเทศกาลสงกรานต์ต่อเนื่องมาทุกปี จนกระทั่งทางราชการได้อัญเชิญเทวรูปพระนารายณ์ไปเก็บรักษาไว้ ที่ พิพิณฑภัณฑสถานแห่งชาติพระนคร กรุงเทพมหานคร เมื่อราวพุทธศักราช 2470 ประเพณีดังกล่าวจึงสิ้นสุดลง จากการศึกษาทางด้านโบราณคดีทีผ่านมาทำไห้ทราบว่ามีการอยู่อาศัยของชุมชนในพื้นที่แห่งนี้ตั้งแต่ราวพุทธศตวรรษที่ 11 - 22 โดยเป็นชุมชนที่มีความสัมพันธ์กับชุมชนอื่นโดยรอบทั้งที่อยู่ในภาคพื้นทวีปและดินแดนโพ้นทะเลจากการติดต่อค้าขายจนเจริญรุ่งเรือง และรับอิทธิพลของศาสนาพราหมณ์เข้ามา จึงมีการสร้างแบบจำลองทิพย์วิมานของทั้งพระศิวะและพระนารายณ์สถิตอยู่บนภูเขาแห่งนี้ รวมทั้งพบว่ามีการรับอิทธิพลของพระพุทธศาสนาด้วย ซึ่งมีผลไห้มีการปรับปรุงปลี่ยนแปลงและเพิ่มเติมสิ่งก่อสร้างทั้งบนภูเขาและพื้นที่โดยรอบมาตลอดในช่องระยะหนึ่ง ก่อนที่พื้นที่ในบริเวณนี้จะถูกทิ้งร้างไป กรมศิลปากรได้ออกประกาศเรื่องการกำหนดจำนวนโบราณสถานสำหรับชาติกำหนดไห้ เขาพระนารายณ์ เป็นโบราณสถานแห่งชาติ ตามประกาศในราชกิจจานุเบกษา เล่ม 53 ตอนที่ 34 หน้า 1533 ลงวันที่ 27 กันยายน 2479 และในพุทธศักราช 2544 กรมศิลปากรได้ออกประกาศเรื่องกำหนดเขตที่ดินโบราณ กำหนดเขตโบราณเขานารายณ์(เขาศรีวิชัย)ตำบลศรีวิชัย อำเภอพุนพิน จังหวัดสุราษฎร์ธานี พื้นที่ 95 ไร่3 งาน 15 ตารางวา ตามประกาศในราชกิจนุเบกษาเล่ม 118 ตอนพิเศษ 33ง ลงวันที่ 9 เมษายน 2544