KIBRIS'TAKİ DEPREM DİZİLİMİ NE ANLAMA GELİYOR? Hatay ve Adana Tehlikede Mi? / BİLİMSEL DERLEME

Ekranda gördüğünüz harita, Kıbrıs’ın güneybatısında son günlerde meydana gelen 4 ile 5.5 büyüklüğü arasındaki depremleri gösteriyor. Bu bölge, Afrika levhasının kuzeye doğru hareket ettiği ve Anadolu levhasıyla çarpıştığı Kıbrıs yayı üzerinde yer alır. Yani burada olanlar, tamamen beklenen ve levha tektoniğinin doğal sonuçlarıdır. Kıbrıs yayı tek başına düz bir fay değildir. Pafos’un açıklarında, hem sıkışmalı bindirme fayları hem de doğrultu atımlı faylanma birlikte çalışır. Bu nedenle bölge, orta büyüklükte depremleri belirli aralıklarla üretir. 1996’da Pafos açıklarında gerçekleşen Mw 6.5 depremi bunun en belirgin örneklerinden biridir. Bugün gördüğümüz deprem dizisi ise Mw 5 düzeyindedir ve çoğunlukla 10–20 km derinlikteki sığ kabukta gerçekleşmektedir. Bu sığlık, geniş alanda hissedilmelerini ve sosyal medyada sıkça gündem olmasını açıklıyor. Ancak bu depremler, büyüklük olarak “ana-şok” niteliği taşımaz; tipik olarak artçı kümeleri şeklinde davranır. Bilimsel olarak şu soru önemlidir: Bu dizinin daha büyük bir depremi tetikleme olasılığı nedir? Deprem istatistiği çok açık bir şey söylüyor: Mw 5 düzeyindeki diziler, çok büyük oranda kendi içinde sönümlenir. Ön-şoktan ana-şoka dönüşen süreçler mümkündür, fakat istisnadır. Bu bölge tarihsel olarak 6–7 büyüklüğünde depremler üretebilse de, şu anki dizinin kendi başına böyle bir kırılmayı zorladığına dair hiçbir gösterge yok. Ayrıca 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremlerinin etkisini de doğru değerlendirmek gerekiyor. Bilimsel Coulomb stres modelleri, bu büyük depremlerin gerilimi özellikle Doğu Anadolu Fay Zonu’nun kuzey parçalarına aktardığını gösteriyor. Kıbrıs yayı ise bu modellerde “uzak etki” alanında kalmaktadır. Yani 6 Şubat depremleri, Kıbrıs açıklarındaki şu anki aktiviteyi anlamlı bir şekilde tetiklemiş değildir. Bu bölgenin davranışı, uzun dönemli Afrika–Anadolu sıkışmasının doğal sonucudur. Şimdi gelelim izleyicilerin en sık sorduğu soruya: “Buradaki depremler Hatay’ı, Adana’yı, Mersin’i etkileyecek mi? Büyük deprem mi geliyor?” Bu soruya bilimsel bir yanıt vermek gerekirse: Hayır. Kıbrıs’ın güneybatısında olan bu depremler Hatay, Adana veya Mersin’de yakında büyük bir deprem olacağı anlamına gelmez. Bu bölgeler birbirinden farklı fay sistemlerine bağlıdır. – Kıbrıs yayı: Afrika–Anadolu sınırı – Hatay ve Adana çevresi: Ölü Deniz Fayı, Kıbrıs yayı’nın doğu ucu ve bazı küçük yerel faylar Bu iki sistem arasındaki mekanik bağ sınırlıdır. Kısa vadeli bir “tetikleme etkisi” oluşturmaz. Elbette Doğu Akdeniz’in geneli gibi Hatay ve Adana’nın da kendi başına deprem riski vardır. Bunlar bölgenin doğal faylanma karakteristiğinden kaynaklanır; Kıbrıs’ın güneyindeki bugünkü Mw 5’lik aktiviteden değil. Sonuç olarak bilimsel olarak söyleyebileceğimiz en doğru cümle şudur: Kıbrıs yayı aktif bir fay kuşağıdır ve orta büyüklükte depremler burada olağandır. Ancak şu anki dizi, büyük bir kırılmanın yakın olduğuna dair özel bir işaret sunmamaktadır. Hatay ve Adana’yla doğrudan bir tehlike bağlantısı yoktur. Deprem, tek bir bölgedeki küçük dizileri izleyerek tahmin edebileceğimiz bir olgu değildir. Önemli olan yapı güvenliği, zemin koşulları ve hazırlıktır. Yani tehlike, bugün yaşadığımız bir dizide değil; bölgede yüzyıllardır devam eden tektonik süreçtedir. #deprem #kıbrıs #bilim Kaynakça 1. Cagnan, Z., & Tanırcan, G. B. (2010). Seismic hazard assessment for Cyprus. Journal of Seismology, 14(2), 225-246. https://doi.org/10.1007/s10950-009-9163-1 2. Papadimitriou, E. E., & Karakostas, V. (2006). Earthquake generation in Cyprus revealed by the evolving stress field. Tectonophysics, 423, 61-72. https://doi.org/10.1016/j.tecto.2006.03.014 3. Darawcheh, R., Hasan, A., & Abdul-Wahed, M. K. (2022). Seismotectonics of the easternmost Cypriot Arc: An active plate boundary. Journal of African Earth Sciences, 187, 104447. https://doi.org/10.1016/j.jafrearsci.2021.104447 4. Kazantzidou-Firtinidou, D., Kyriakides, N., Votsis, R. A., & Chrysostomou, C. Z. (2022). Seismic risk assessment as part of the National Risk Assessment for the Republic of Cyprus: From probabilistic to scenario-based approach. Natural Hazards, 112(2), 605-628. https://doi.org/10.1007/s11069-021-05200-y 5. Chrysostomou, C. Z., Kyriakides, N., & Çağnan, Z. (2014). Scenario-based seismic risk assessment for the Cyprus region. (2nd International Conference on Natural Hazards and Infrastructure ICONHIC 2014). [Conference paper]. 6. Filippou, C. A., et al. (2024). GIS-based seismic risk and loss estimation platform for Cyprus. SPIE Conference Proceedings, 13212, 1321219. https://doi.org/10.1117/12.3037318 7. World Bank / GFDRR. (2025). Cyprus – Management of Earthquake Risk. Global Facility for Disaster Reduction and Recovery. https://documents.worldbank.org/en/publication/documents-reports/documentdetail/099092925034013695