LEMAAT 26 // Bir meclis-i misalide 1

Bir meclis-i misalîde Şeriatla medeniyet-i hazıra, deha-i fennî ile hüda-i şer'î muvazeneleri (Birinci Harb'in) Mütareke başında, bir cuma gecesinde bir rüya-yı sadıkada, misalî âleminde, bir meclis-i azîmde, benden sual ettiler: "Mağlubiyet sonunda İslâm'ın âleminde ne hal peyda olacak?" Asr-ı hazır mebusu sıfatıyla söyledim, onlar da dinlediler: Eski zamandan beri istiklal-i İslâm'ın bekası hem kelimetullahın i'lâsı için farz-ı kifaye-i cihadı, o lâzıme-i diyanet Deruhte ile kendini yekvücud-u vahdanî İslâm'ın âlemine fedaya vazifedar, hilafete bayraktar görmüş olan bu devlet, Şu millet-i İslâm'ın felaket-i mazisi, getirecek de elbet İslâm'ın âlemine saadet ve hürriyet. Olur geçen musibet, İstikbalde telafi. Üçü veren, üç yüzü kazandıran, etmiyor elbette hiç hasaret. Halini istikbale tebdil eder, zîhimmet… Zira ki şu musibet; hayatımız mâyesi olan şefkat, uhuvvet, tesanüd-ü İslâm'ı hârikulâde etti, inkişaf-ı uhuvvet Tesri'-i ihtizazı. Tahrib-i medeniyet, deniyet-i hazıra sureti değişecek, sistemi bozulacak; zuhur edecek o vakit, İslâmî medeniyet. Müslümanlar bi'l-ihtiyar elbet evvel girecek. Muvazene istersen: Şer'in medeniyeti, şimdiki medeniyet Esaslara dikkat et, âsârlara nazar et. Şimdiki medeniyet esasatı menfîdir. Menfî olan beş esas ona temel hem kıymet. Onlarla çark kurulur. İşte nokta-i istinad hakka bedel kuvvettir. Kuvvet ise şe'nidir tecavüz ve taâruz, bundan çıkar hıyanet. Hedef-i kasdı, fazilet bedeline hasis bir menfaattir. Menfaatin şe'nidir tezahüm ve tehasum, bundan çıkar cinayet. Hayattaki kanunu, teavün bedeline bir düstur-u cidaldir. Cidalin şe'ni budur: Tenazu ve tedafü, bundan çıkar sefalet. Sözler