Mặt trái của nghề bán dữ liệu cá nhân cho AI.

Mặt trái của nghề bán dữ liệu cá nhân cho AI. Ngày càng nhiều người trên thế giới kiếm tiền bằng cách quay video, ghi âm giọng nói hoặc chia sẻ dữ liệu cá nhân để huấn luyện AI. Tuy nhiên, công việc này tiềm ẩn nhiều rủi ro như bị đánh cắp danh tính hoặc sử dụng trong các nội dung nhạy cảm. Jacobus Louw (27 tuổi, Nam Phi) mỗi ngày quay lại cảnh đi bộ và cuộc sống xung quanh để bán cho ứng dụng Kled AI. Mỗi video mang về khoảng 14 USD, giúp anh trang trải chi phí sinh hoạt. Tại Ấn Độ, Sahil Tigga (22 tuổi) kiếm tiền bằng cách cho nền tảng Silencio ghi âm âm thanh môi trường và giọng nói, thu nhập khoảng 100 USD mỗi tháng. Ở Mỹ, Ramelio Hill (18 tuổi) bán các cuộc gọi cá nhân cho nền tảng Neon Mobile với giá 0,5 USD/phút. Những người này được xem là “huấn luyện viên AI tự do”, cung cấp dữ liệu thực tế cho các công ty công nghệ. Trước nhu cầu dữ liệu chất lượng cao, thị trường mua bán dữ liệu cá nhân phát triển nhanh, với sự tham gia của các nền tảng như Kled AI, Silencio, Neon Mobile, Luel AI hay ElevenLabs. Dữ liệu này được dùng để huấn luyện các mô hình AI lớn như chatbot hay hệ thống nhận diện giọng nói. Nhu cầu dữ liệu ngày càng tăng do các công ty AI đang thiếu nguồn dữ liệu chất lượng cao. Các bộ dữ liệu lớn trên Internet dần bị hạn chế truy cập, trong khi nghiên cứu cho thấy nguồn văn bản chất lượng có thể sớm cạn kiệt. Một số công ty đã dùng dữ liệu do AI tạo ra, nhưng cách này có thể làm giảm chất lượng mô hình. Vì vậy, dữ liệu từ con người vẫn được xem là “tiêu chuẩn vàng” để huấn luyện AI. Việc trả tiền cho người dùng giúp các công ty vừa tránh tranh chấp bản quyền, vừa thu được dữ liệu chân thực hơn. Tuy nhiên, phía sau cơ hội kiếm tiền là nhiều rủi ro. Phần lớn người tham gia đến từ các nước đang phát triển hoặc có hoàn cảnh khó khăn. Với họ, thu nhập từ việc bán dữ liệu mang lại lợi ích trước mắt nhưng không ổn định và thiếu tính lâu dài. Các chuyên gia cho rằng đây là công việc “ngõ cụt”, không giúp phát triển kỹ năng và dễ bị thay thế khi nhu cầu thị trường thay đổi. Người lao động cũng không có bảo vệ hay phúc lợi, trong khi các nền tảng mới là bên hưởng lợi chính. Ngay cả ở các nước phát triển, việc bán dữ liệu cá nhân cũng tiềm ẩn rủi ro. Một số nền tảng không minh bạch hoặc có thể ngừng hoạt động đột ngột. Đã có trường hợp lộ dữ liệu người dùng do lỗ hổng bảo mật, khiến thông tin cá nhân bị phát tán trên mạng. Ngoài ra, người dùng thường không hiểu rõ các điều khoản khi bán dữ liệu. Một khi đã đồng ý, bên mua có thể sử dụng thông tin đó lâu dài mà không cần trả thêm tiền. Người bán cũng không thể thu hồi dữ liệu đã cung cấp. Nguy cơ lớn hơn là dữ liệu bị dùng cho các mục đích ngoài kiểm soát như deepfake hoặc mạo danh. Một số trường hợp đã ghi nhận hình ảnh cá nhân bị ghép vào nội dung nhạy cảm, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến danh dự và đời sống. Ví dụ, một diễn viên tại Mỹ đã bán hình ảnh cho một công ty AI với điều kiện sử dụng giới hạn, nhưng sau đó phát hiện hình ảnh của mình xuất hiện trong các video không phù hợp trên mạng. Các chuyên gia cảnh báo rằng nếu không hiểu rõ quyền riêng tư, người dùng rất dễ bị khai thác dữ liệu theo những cách không lường trước và khó có khả năng phản kháng khi xảy ra sự cố. Dù mang lại nguồn thu nhập nhanh, việc bán dữ liệu cá nhân đang đặt ra nhiều vấn đề về quyền riêng tư, an toàn thông tin và tương lai nghề nghiệp. Đổi lại vài USD, nhiều người có thể vô tình tiếp tay cho các rủi ro như giả mạo, đánh cắp danh tính và bóc lột kỹ thuật số. Bảo Lâm tổng hợp