ประวัติศาสตร์ นอกตํารา

ถอดรหัส "อวสานพระเจ้าตาก" จากพงศาวดาร เเละวรรณกรรม I ประวัติศาสตร์นอกตำรา EP.297

พงศาวดาร และบันทึกเอกสารร่วมสมัยจำนวนมากล้วนให้ข้อมูลไปในทำนองเดียวกันว่า หลังสถาปนากรุงธนบุรีได้ราว 15 ปี สมเด็จพระเจ้าตากสินเสด็จสวรรคตหลังการยึดอำนาจโดยเจ้าพระยาจักรี ซึ่งต่อมาคือพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก ร. 1 อย่างไรก็ตาม ความไม่ชัดเจนในบางประเด็น และการขัดกันของหลักฐานพงศาวดาร เกี่ยวกับวาระสุดท้ายของสมเด็จพระเจ้าตากสิน เช่น พระองค์ถูกประหารด้วยการตัดพระเศียร หรือถูกสำเร็จโทษด้วยท่อนจันทน์กันแน่ ขณะที่บางเอกสารกลับไม่พูดถึงวิธีการทำให้สวรรคต จึงเปิดโอกาสให้มีการสร้างเรื่อง และตีความเหตุการณ์ซ้อนทับไปกับพระราชพงศาวดารในรูปแบบเรื่องเล่าสมัยใหม่ หรือนวนิยายอิงประวัติศาสตร์จำนวนมากในเวลาต่อมา โดยเฉพาะอย่างยิ่งในช่วงที่ประชาธิปไตยกำลังแรกแย้ม หลังเปลี่ยนแปลงการปกครอง 2475 จนเมื่อก้าวสู่ทศวรรษที่ 2490 กระแสการเทิดทูนสถาบันเริ่มกลับมาแข็งแรงอีกครั้ง ช่วงเวลานี้เองได้เกิดงานเขียนประเภทวรรณกรรมบันเทิงคดีเกี่ยวกับพระเจ้าตากสินเกิดขึ้นตามมาอีกมากมายนับสิบเล่มตลอดระยะเวลาหลายทศวรรษ ทั้งหมดเป็นการนำพงศาวดาร และเอกสารประวัติศาสตร์ต่าง ๆ มาทำการเลือกสรร ตัดทอน ตีความใหม่ รวมทั้งสร้างเนื้อหาใหม่ ๆ ขึ้น ผสมผสานเข้ากับจินตนาการของผู้แต่ง จนเรื่องราวของสมเด็จพระเจ้าตากสินเต็มไปด้วยสีสัน เกินกว่าที่ถูกบันทึกไว้ในเอกสารทางประวัติศาสตร์ประเภทพงศาวดาร แม้หลักฐานทางประวัติศาสตร์ และงานวรรณกรรมอันหลากหลาย จะทำให้วาระสุดท้ายของสมเด็จพระเจ้าตากสินเต็มไปด้วยสีสันอันน่าตื่นเต้น แต่จริง ๆ แล้วเรื่องราวของพระองค์กลับมีเส้นแบ่งของเวลาที่ชัดเจน ในยุคการปกครองแบบสมบูรณาญาสิทธิราชย์ การนำเสนอเรื่องเล่าผ่านพระราชพงศาวดารโดยชนชั้นนำเวลานั้น ได้แสดงให้เห็นถึงการช่วงชิงความหมายแบบหนึ่งที่มีต่อสมเด็จพระเจ้าตากสิน ด้วยบันทึกว่าพระองค์ทรงพระสติฟั่นเฟือน เพื่อนำไปสู่การเปลี่ยนผ่านอันชอบธรรม และราบรื่น ขณะที่การนำเรื่องราวสมเด็จพระเจ้าตากสินมาตีความใหม่ และผลิตซ้ำในยุคหลังการเปลี่ยนผ่านสู่ระบอบประชาธิปไตย ก็แสดงถึงนัยยะของความพยายามสร้างความหมายใหม่ ทั้งจากชนชั้นนำ และคนทั่วไป ในฐานะที่พระองค์ทรงเป็นวีรกษัตริย์ที่ยิ่งใหญ่